Ашказан рагынын алдын алуу

Ашказан рагы жөнүндө жалпы маалымат

Ашказан рагы - бул ашказанда залалдуу (рак) клеткалары пайда болгон оору.

Ашказан – курсактын жогорку бөлүгүндө жайгашкан J формасындагы орган. Ал тамак сиңирүү системасынын бир бөлүгү болуп саналат, ал жеген тамак-аштардагы азык заттарды (витаминдер, минералдар, углеводдор, майлар, белоктор жана суу) иштетет жана организмден калдыктарды чыгарууга жардам берет. Тамак-аш тамактан ашказанга кызыл өңгөч деп аталган көңдөй, булчуңдуу түтүк аркылуу өтөт. Ашказандан чыккандан кийин, жарым-жартылай сиңирилген тамак-аш ичке ичегиге, андан кийин жоон ичегиге өтөт.

Ашказан рагы болуп саналаттөртүнчүдүйнөдөгү эң кеңири таралган рак.

Ашказан рагынын алдын алуу

Ашказан рагынын коркунуч факторлору төмөнкүлөр:

1. Айрым медициналык шарттар

Төмөнкү медициналык шарттардын кайсынысы болбосун ашказан рагынын пайда болуу коркунучун жогорулатат:

• Helicobacter pylori (H. pylori) тарабынан ашказандын инфекциясы.
• Ичеги метаплазиясы (ашказанды каптап турган клеткалар кадимкидей ичегини каптап турган клеткалар менен алмаштырылган абал).
• Өнөкөт атрофиялык гастрит (ашказандын узакка созулган сезгенүүсүнөн улам пайда болгон ашказандын былжыр челинин жукарышы).
• Пернициоздук анемия (В12 витамининин жетишсиздигинен улам пайда болгон анемиянын бир түрү).
• Ашказан (ашказан) полиптери.

2. Айрым генетикалык шарттар

Генетикалык шарттар төмөнкүлөрдүн кайсынысы болбосун бар адамдарда ашказан рагынын пайда болуу коркунучун жогорулатышы мүмкүн:

• Ашказан рагы менен ооруган апасы, атасы, эжеси же бир тууганы.
• А тобундагы кан.
• Ли-Фраумени синдрому.
• Үй-бүлөлүк аденоматоздук полипоз (ҮАП).
• Тукум куума полипозсуз жоон ичеги рагы (HNPCC; Линч синдрому).

3. Диета

Ашказан рагынын пайда болуу коркунучу төмөнкү адамдарда жогорулашы мүмкүн:

• Жашылча-жемиштерди аз өлчөмдө камтыган диета менен тамактаныңыз.
• Туздалган же ышталган тамак-аштарга бай диетаны кармаңыз.
• Даярдалбаган же тийиштүү түрдө сакталбаган азыктарды жеңиз.

4. Экологиялык себептер

Ашказан рагынын пайда болуу коркунучун жогорулатуучу экологиялык факторлорго төмөнкүлөр кирет:

• Радиацияга дуушар болуу.
• Резина же көмүр өнөр жайында иштөө.

Ашказан рагы көп кездешкен өлкөлөрдөн келген адамдарда ашказан рагынын пайда болуу коркунучу жогорулайт.

Ашказан рагынын пайда болуу коркунучун төмөндөтүүчү коргоочу факторлор төмөнкүлөр:

1. Тамеки чегүүнү токтотуу

Изилдөөлөр көрсөткөндөй, тамеки чегүү ашказан рагынын пайда болуу коркунучунун жогорулашы менен байланыштуу. Тамекини таштоо же такыр тамеки чекпөө ашказан рагынын пайда болуу коркунучун азайтат. Тамекини таштаган тамеки чеккендер убакыттын өтүшү менен ашказан рагына чалдыгуу коркунучун азайтышат.

2. Helicobacter pylori инфекциясын дарылоо

Изилдөөлөр көрсөткөндөй, Helicobacter pylori (H. pylori) бактериясы менен өнөкөт инфекция ашказан рагынын пайда болуу коркунучунун жогорулашы менен байланыштуу. H. pylori бактериясы ашказанды жабыркатканда, ашказан сезгенип, ашказанды каптаган клеткаларда өзгөрүүлөрдү жаратышы мүмкүн. Убакыттын өтүшү менен бул клеткалар анормалдуу болуп, ракка айланышы мүмкүн.

Айрым изилдөөлөр H. pylori инфекциясын антибиотиктер менен дарылоо ашказан рагынын пайда болуу коркунучун азайтаарын көрсөтүп турат. H. pylori инфекциясын антибиотиктер менен дарылоо ашказан рагынан каза болгондордун санын азайтабы же ашказандын былжыр челиндеги рактын күчөшүнө алып келиши мүмкүн болгон өзгөрүүлөрдүн алдын алабы же жокпу, аныктоо үчүн дагы изилдөөлөр талап кылынат.

Бир изилдөөдө H. pylori дарылангандан кийин протон насосунун ингибиторлорун (ППИ) колдонгон бейтаптарда ППИ колдонбогондорго караганда ашказан рагына чалдыгуу ыктымалдуулугу жогору экени аныкталган. H. pylori дарыланган бейтаптарда ППИ ракка алып келеби же жокпу, аныктоо үчүн дагы изилдөөлөр талап кылынат.

Төмөнкү факторлор ашказан рагынын пайда болуу коркунучун азайтабы же ага эч кандай таасир этпейби, белгисиз:

1. Диета

Жаңы мөмө-жемиштерди жана жашылчаларды жетиштүү өлчөмдө жебөө ашказан рагынын пайда болуу коркунучун жогорулатат. Айрым изилдөөлөр С витаминине жана бета-каротинге бай мөмө-жемиштерди жана жашылчаларды жеген ашказан рагынын пайда болуу коркунучун төмөндөтүшү мүмкүн экенин көрсөтүп турат. Изилдөөлөр ошондой эле дан өсүмдүктөрү, каротиноиддер, көк чай жана сарымсактагы заттар ашказан рагынын пайда болуу коркунучун төмөндөтүшү мүмкүн экенин көрсөтүп турат.

Изилдөөлөр көрсөткөндөй, тузду көп колдонуу ашказан рагынын пайда болуу коркунучун жогорулатышы мүмкүн. Кошмо Штаттарда азыр көптөгөн адамдар кан басымынын жогорулашы коркунучун азайтуу үчүн тузду азыраак жешет. Балким, ушул себептен АКШда ашказан рагынын көрсөткүчтөрү төмөндөгөндүгү себеп болушу мүмкүн.

2. Тамак-аш кошулмалары

Айрым витаминдерди, минералдарды жана башка тамак-аш кошулмаларын кабыл алуу ашказан рагынын пайда болуу коркунучун азайтууга жардам береби же жокпу белгисиз. Кытайда диетадагы бета-каротин, Е витамини жана селен кошулмаларын изилдөө ашказан рагынан каза болгондордун санынын азайганын көрсөттү. Изилдөөгө кадимки тамактануусунда бул азык заттар жок адамдар да катышкан болушу мүмкүн. Тамак-аш кошулмаларын көбөйтүү буга чейин эле ден-соолукка пайдалуу тамактанган адамдарга ушундай эле таасир этеби же жокпу белгисиз.

Башка изилдөөлөр бета-каротин, С витамини, Е витамини же селен сыяктуу тамак-аш кошулмаларын кабыл алуу ашказан рагынын пайда болуу коркунучун азайтаарын көрсөткөн эмес.

Рактын алдын алуу жолдорун изилдөө үчүн рактын алдын алуу боюнча клиникалык сыноолор колдонулат.

Рактын алдын алуу боюнча клиникалык сыноолор рактын айрым түрлөрүнүн коркунучун азайтуунун жолдорун изилдөө үчүн колдонулат. Рактын алдын алуу боюнча айрым сыноолор рак оорусу менен оорубаган, бирок рак оорусуна чалдыгуу коркунучу жогору болгон дени сак адамдар менен жүргүзүлдү. Башка алдын алуу сыноолору рак оорусу менен ооруган жана ошол эле түрдөгү башка рактын алдын алууга же жаңы типтеги рак оорусуна чалдыгуу мүмкүнчүлүгүн азайтууга аракет кылып жаткан адамдар менен жүргүзүлдү. Башка сыноолор рак оорусуна чалдыгуу коркунучу жок дени сак ыктыярчылар менен жүргүзүлдү.

Рактын алдын алуу боюнча айрым клиникалык сыноолордун максаты - адамдардын жасаган иш-аракеттери рактын алдын ала алабы же жокпу, аныктоо. Аларга мөмө-жемиштерди жеш, көнүгүүлөрдү жасоо, тамекини таштоо же айрым дары-дармектерди, витаминдерди, минералдарды же тамак-аш кошулмаларын кабыл алуу кириши мүмкүн.

Ашказан рагынын алдын алуунун жаңы жолдору клиникалык сыноолордо изилденип жатат.

Булак:http://www.chinancpcn.org.cn/cancerMedicineClassic/guideDetail?sId=CDR62850&type=1